Licencje CAL – czym są User CAL i Device CAL?

Dostęp do oprogramowania serwerowego Microsoft

Dostęp użytkowników i urządzeń do oprogramowania serwerowego Microsoft może wymagać odpowiednich praw dostępu. Jednym ze sposobów ich zapewnienia są licencje CAL. Artykuł stanowi wprowadzenie do licencjonowania dostępu za pomocą licencji CAL, przedstawia podstawowe zasady ich stosowania i nie wyczerpuje wszystkich związanych z nimi zagadnień. Omawiamy w nim wyłącznie licencje User CAL i Device CAL, przypisywane odpowiednio użytkownikom i urządzeniom. W artykule nie uwzględniamy odrębnego sposobu przypisywania licencji CAL w trybie „na serwer” (per server).

Co to jest licencja CAL?

CAL, czyli Client Access License, to licencja dostępowa zapewniająca użytkownikowi lub urządzeniu prawo dostępu do odpowiedniej wersji danego oprogramowania serwerowego Microsoft uruchomionego na właściwie licencjonowanych serwerach.

Każda licencja CAL jest właściwa dla określonego produktu serwerowego i nie zastępuje licencji dostępowej wymaganej dla innego produktu. Na przykład Windows Server 2025 CAL zapewnia prawo dostępu do Windows Server 2025 oraz jego wcześniejszych wersji, nie zapewnia jednak dostępu do innych produktów serwerowych, jak chociażby Exchange Server czy SharePoint Server.

Starsza licencja CAL nie zapewnia prawa dostępu do nowszej wersji produktu serwerowego. Na przykład Windows Server 2022 CAL nie zapewnia prawa dostępu do Windows Server 2025.

Jedna licencja CAL obejmuje dostęp do więcej niż jednego właściwie licencjonowanego serwera, jeżeli dostęp dotyczy właściwego produktu serwerowego oraz wersji objętej daną licencją. Na przykład Windows Server 2025 User CAL przypisana użytkownikowi obejmuje jego dostęp do wszystkich właściwie licencjonowanych serwerów organizacji z systemem Windows Server 2025 lub jego wcześniejszymi wersjami.

Licencja CAL nie jest oprogramowaniem i sama w sobie nie zapewnia prawa do instalowania ani uruchamiania oprogramowania serwerowego. Jeżeli zasady licencjonowania danego produktu wymagają zapewnienia praw dostępu, organizacja musi posiadać zarówno odpowiednie licencje lub inne prawa do instalowania i uruchamiania oprogramowania serwerowego, jak i wymagane licencje CAL lub inne prawa dostępu dla użytkowników albo urządzeń.

Warto również pamiętać, że jeżeli dostęp do danego oprogramowania serwerowego wymaga odpowiedniej licencji dostępowej lub innego prawa dostępu, obowiązek ten co do zasady dotyczy zarówno dostępu bezpośredniego, jak i pośredniego, np. za pośrednictwem aplikacji.

Dostępne są dwa typy licencji CAL:

• User CAL, czyli licencja dostępowa na użytkownika,
• Device CAL, czyli licencja dostępowa na urządzenie.

W dalszej części artykułu określenie „oprogramowanie serwerowe” odnosi się do oprogramowania Microsoft, do którego dostęp wymaga licencji CAL.

Czym jest User CAL?

User CAL jest przypisywana do konkretnego użytkownika rozumianego jako osoba fizyczna. Użytkownik, któremu przypisano User CAL, może uzyskiwać dostęp z różnych urządzeń do odpowiedniej wersji danego oprogramowania serwerowego lub jego wcześniejszych wersji.

Licencję User CAL warto rozważyć, gdy pracownik korzysta z kilku urządzeń. Przykładem może być osoba, która uzyskuje dostęp do oprogramowania serwerowego z komputera w biurze, firmowego laptopa, telefonu służbowego i prywatnego tabletu. Zamiast przypisywać Device CAL do każdego z tych urządzeń, organizacja może przypisać User CAL użytkownikowi.

Czym jest Device CAL?

Device CAL przypisuje się do konkretnego urządzenia. Może z niego korzystać wielu użytkowników, uzyskując dostęp do odpowiedniej wersji danego oprogramowania serwerowego lub jego wcześniejszych wersji.

Licencja Device CAL może być korzystna, gdy liczba użytkowników jest większa niż liczba współdzielonych urządzeń. Typowym przykładem jest tutaj praca zmianowa w magazynie, zakładzie produkcyjnym, punkcie obsługi klienta lub recepcji. Jeżeli z jednego komputera korzystają kolejno pracownicy pracujący na różnych zmianach, przypisanie mu Device CAL może być prostsze niż przypisywanie User CAL każdej osobie.

Device CAL może zostać przypisana także do innego urządzenia niż komputer, na przykład terminala, skanera, urządzenia produkcyjnego lub smartfona, jeżeli użytkownicy uzyskują za jego pośrednictwem dostęp do oprogramowania serwerowego.

User CAL i Device CAL – na przykładach

Poniższe scenariusze przedstawiają zasady stosowania licencji User CAL i Device CAL na przykładzie oprogramowania Windows Server 2025 Standard.

Scenariusz 1: User CAL przy większej liczbie urządzeń

Firma A uruchomiła na własnym serwerze system Windows Server 2025 Standard (dalej: Windows Server 2025), na którym zainstalowano program finansowo-księgowy (dalej: program FK). Windows Server 2025 Standard został dostarczony wraz z serwerem na licencji OEM.

Firma A zatrudnia 100 pracowników. Każdy z nich korzysta z programu FK, a tym samym uzyskuje pośredni dostęp do Windows Server 2025. Każdy pracownik korzysta z trzech urządzeń, za pośrednictwem których uzyskuje dostęp do programu FK: komputera stacjonarnego, laptopa oraz smartfona. Pracownicy korzystają więc łącznie z 300 urządzeń.

Podsumowując, w Firmie A dostęp do Windows Server 2025 uzyskuje 100 użytkowników za pośrednictwem 300 urządzeń. Ponieważ liczba użytkowników jest mniejsza niż liczba urządzeń, korzystniejsze może być przypisanie 100 licencji Windows Server 2025 User CAL użytkownikom zamiast przypisywania 300 licencji Windows Server 2025 Device CAL do urządzeń.

Scenariusz 2: Device CAL przy urządzeniach współdzielonych

Firma B uruchomiła na własnym serwerze system Windows Server 2025 Standard (dalej: Windows Server 2025) wraz z usługą Active Directory Domain Services (dalej: usługa AD DS). Windows Server 2025 Standard został dostarczony wraz z serwerem na licencji OEM.

Firma B zatrudnia 150 pracowników pracujących w systemie zmianowym. Firma B posiada łącznie 75 współdzielonych komputerów, które są jedynymi urządzeniami wykorzystywanymi przez 150 pracowników do uzyskiwania dostępu do oprogramowania Windows Server 2025.

Podsumowując, w Firmie B dostęp do Windows Server 2025 uzyskuje 150 użytkowników za pośrednictwem 75 współdzielonych komputerów. Ponieważ liczba użytkowników jest dwukrotnie większa niż liczba komputerów, korzystniejsze może być przypisanie 75 licencji Windows Server 2025 Device CAL do współdzielonych komputerów zamiast przypisywania licencji Windows Server 2025 User CAL każdemu ze 150 pracowników.

Pozostałe zagadnienia związane z licencjami CAL

W artykule omówiliśmy podstawowe zasady licencjonowania dostępu za pomocą licencji CAL. Pełniejsze zrozumienie zasad licencjonowania CAL wymaga jednak poznania również innych zagadnień, między innymi takich jak:

• Przypisywanie i ponowne przypisywanie licencji CAL – licencje CAL przypisuje się konkretnym użytkownikom lub urządzeniom. Ponowne przypisanie tej samej licencji innemu użytkownikowi lub urządzeniu jest co do zasady możliwe nie częściej niż raz na 90 dni, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w warunkach licencyjnych.
• Licencje bazowe i dopełniające – korzystanie z niektórych funkcjonalności oprogramowania serwerowego wymaga, oprócz bazowej licencji CAL, również licencji dopełniającej. Przykładem jest korzystanie z funkcjonalności Remote Desktop Services w Windows Server, które może wymagać, oprócz Windows Server CAL, również Windows Server Remote Desktop Services CAL.
• Licencjonowanie użytkowników zewnętrznych – dostęp użytkowników zewnętrznych do oprogramowania serwerowego może podlegać odrębnym zasadom licencjonowania.
• Przypadki, w których licencja CAL nie jest wymagana – w określonych przypadkach licencje CAL nie są wymagane.
• Licencje równoważne licencjom dostępowym – niektóre pakiety licencyjne lub subskrypcje mogą zapewniać prawa dostępu odpowiadające określonym licencjom CAL.
• Multipleksowanie – zastosowanie rozwiązań pośredniczących w dostępie do oprogramowania serwerowego nie zmniejsza liczby wymaganych licencji CAL lub innych praw dostępu.
• Licencje CAL w trybie „na serwer” (per server) – odpowiednią liczbę licencji CAL przeznacza się dla konkretnego wystąpienia oprogramowania serwera.
• Równoległe stosowanie User CAL i Device CAL – zasady korzystania z obu typów licencji w jednej organizacji.
• Korzystanie z licencji CAL przez różne podmioty – zasady korzystania z licencji przez więcej niż jeden podmiot, w tym w ramach grup kapitałowych.

Który typ CAL wybrać?

User CAL warto rozważyć, gdy użytkownik uzyskuje dostęp do oprogramowania serwerowego z różnych urządzeń. Device CAL może być lepszym rozwiązaniem, gdy wielu użytkowników korzysta z urządzeń współdzielonych.

Przed podjęciem decyzji warto przeanalizować rzeczywisty sposób korzystania z oprogramowania serwerowego, warunki umowy licencyjnej obowiązującej daną organizację oraz inne uwarunkowania, które mogą wpływać na sposób licencjonowania i zakres wymaganych praw dostępu.

Jeśli potrzebujesz wsparcia w wyborze odpowiedniego typu licencji dostępowych, zapraszamy do kontaktu.